Παναγία των Αμπελιών ή Παναγία Αιματούσα

Είναι το αρχαιότερο και το πιο σημαντικό αγιολογικό τοπωνύμιο στην Αραδίππου. Το αγιώνυμο αυτό και η ομώνυμη εκκλησία παρουσιάζουν θρησκευτικό, ιστορικό, γλωσσικό και αρχαιολογικό ενδιαφέρον.

Κατά την παράδοση του τόπου, η Παναγία Αιματούσα θεραπεύει τις αιμορραγούσες μητέρες, ιδίως μετά τον τοκετό. Οι παλαιότεροι θυμούνται πως πολύ παλαιά υπήρχε στον προαύλιο χώρο του ναού μια πέτρα πάνω στην οποία καθόταν η γυναίκα που αναζητούσε θεραπεία. Η Παναγία λέγεται επίσης και Παναγία των Αμπελιών, γιατί παλαιότερα περιβαλλόταν από φυτείες αμπελιών.

Η Παναγία Αιματούσα ως εκκλησία έχει μεγάλο ιστορικό ενδιαφέρον. Η σημερινή εκκλησία είναι κτισμένη στα χαλάσματα παλαιότερης εκκλησίας, η οποία πιθανόν να καταστράφηκε κατά τις αραβικές επιδρομές το 648 μ.Χ. Οι Άραβες επιδρομείς τότε παρέμειναν στην Κύπρο για αρκετούς μήνες, καταστρέφοντας και λεηλατώντας χωριά, πολιτείες, εκκλησίες και μοναστήρια. Η πρώτη εκκλησία πιθανολογείται ότι κτίστηκε κατά την πρωτοχριστιανική ή βυζαντινή περίοδο (4ος – 7ος μ.Χ.). Αφού ο χριστιανισμός είχε επικρατήσει στην Κύπρο αρχής γενομένης από το 45-49 μ.Χ., με βάση σχετικές ιστορικές πληροφορίες, η εκκλησία της Κύπρου ήταν ήδη καλά οργανωμένη τον 4ο μ.Χ. αιώνα, όπως διαπιστώνεται από τους μεγάλους και μικρούς ναούς που χρονολογούνται εκείνη την περίοδο.

Ο πρωτοχριστιανικός οικισμός της Παναγίας Αιματούσας είχε εγκαταλειφθεί τον 1ο αιώνα μ.Χ. και κατοικήθηκε ξανά κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο (400-600 μ.Χ.). Από το γεγονός αυτό συνάγεται ότι η εκκλησία υπήρχε εδώ στην περιοχή των αμπελιών από τον 4ο αιώνα μ.Χ. Το τοπωνύμιο αυτό παρουσιάζει και αρχαιολογική σημασία, γιατί από τις ανασκαφές που έγιναν στην περιοχή της εκκλησίας, βρέθηκε αρχαίος οικισμός. Τα ευρήματα των ανασκαφών δείχνουν ότι υπήρχε ανθρώπινη δραστηριότητα από τη λίθινη εποχή, μέχρι και τον 4ο-6ο αιώνα μ.Χ.

Κατά την αρχαιολόγο δρα Μαρία Χατζηκωστή, ο χώρος αυτός κατοικήθηκε κατά την τελευταία Εποχή του Χαλκού, δηλαδή τον 13ο αιώνα π.Χ., άνθησε στην Αρχαϊκή Εποχή και στα Ρωμαϊκά χρόνια, ενώ αποτελούσε ένα από τα σημαντικά προάστια της πόλης του Κιτίου. Οι πρώτοι άποικοι, Μυκηναίοι, έφτασαν στην Κύπρο το 1400 μ.Χ. και ίδρυσαν οικισμούς κοντά στις ακτές. Δύο από τους οικισμούς που ίδρυσαν στον κόλπο της Λάρνακας, ήταν εκείνοι της Αραδίππου και της Λαξιάς του Ρηγός.

Ο Αντρέας Μιτσηγιώργης σημειώνει ότι με βάση ιστορικές μαρτυρίες, μετά την άλωση της Τροίας τον 13ο αιώνα π.Χ. και την κάθοδο των Δωριέων το 1200 π.Χ., νέοι άποικοι άρχισαν να καταφτάνουν στην Κύπρο και αυτοί ήσαν Αχαιοί από την Πελοπόννησο (Αρκαδία, Αργολίδα, Λακωνία κ.α.), που φαίνεται ότι εγκαταστάθηκαν και στην περιοχή της Παναγίας των Αμπελιών.

Οι ανασκαφές από το Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, έφεραν στο φως ένα μεγάλο κτηριακό συγκρότημα και άφθονο αρχαϊκό υλικό. Σε μερικές από τις αποθήκες του κτηρίου βρέθηκαν αναθήματα προς τους θεούς. Η ύπαρξη τέτοιων αποθηκών δείχνει ότι στην περιοχή υπήρξε χώρος για θρησκευτικές τελετές. Στον ίδιο αυτό χώρο φαίνεται ότι κτίστηκε ο πρώτος χριστιανικός ναός. Και εδώ πάλι, μετά την καταστροφή από τους Άραβες, κτίστηκε η «Παναγιά Αιματούσα».

Από διάφορες ιστορικές πληροφορίες, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι στον χώρο της εκκλησίας της Παναγίας Αιματούσας υπήρχε στα αρχαία χρόνια ιερό ή ναός αφιερωμένος στη θεά Άρτεμη (θεά της γέννας και της γονιμότητας). Η λατρεία της θεάς Άρτεμης ήταν πολύ διαδεδομένη στην Πελοπόννησο. Η σύντροφος και νύφη Καλλιστώ που συνόδευε στο κυνήγι την Άρτεμη γέννησε τον Αρκάδα, γενάρχη των Αρκάδων της Πελοποννήσου. Εάν οι πρώτοι άποικοι ήταν Αρκάδες, τότε φυσιολογικά λάτρευαν την εθνική τους θεά Άρτεμη και λογικά στην περιοχή των αμπελιών λατρευόταν η Άρτεμη και αργότερα στον ίδιο χώρο χτίστηκε ναός, σήμερα αφιερωμένος στην Παναγία Θεοτόκο.

Το εξωκκλήσι της Παναγίας Αιματούσας βρίσκεται ανάμεσα στον παλιό δρόμο και τον σύγχρονο αυτοκινητόδρομο Λάρνακας – Λευκωσίας, βορειοδυτικά της Αραδίππου και είναι κτισμένο πάνω στα ερείπια ενός παλιότερου ναού που καταστράφηκε από τους Σαρακηνούς. Πολλές ήταν και οι ζημιές που υπέστη ο ναΐσκος από πυρκαγιές λόγω των αναμμένων κεριών που άφηναν οι πιστοί. Με τις κατά καιρούς επιδιορθώσεις καλύφθηκαν και οι αγιογραφίες που κοσμούσαν το εκκλησάκι.

Η Παναγία των Αμπελιών γιορτάζει και τιμά κάθε χρόνο στις 8 Σεπτεμβρίου το Γενέθλιον της Θεοτόκου. Την ημέρα αυτή τελείται θεία λειτουργία και γίνεται μεγάλο πανηγύρι. Το όμορφο φυσικό περιβάλλον της περιοχής γίνεται πόλος έλξης για τις υπαίθριες εξόδους των Αραδιππιωτών, κυρίως την Καθαρά Δευτέρα.

Σήμερα τελείται λειτουργία το πρώτο Σάββατο κάθε μήνα. Στο εξωκκλήσι της Παναγίας των Αμπελιών γίνονται επίσης βαφτίσεις και γάμοι.

ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ